Từ 20 năm trước, loại hình du lịch mạo hiểm, khám phá đã được nhiều nước ưu tiên đầu tư một cách có chiến lược. Đây được xem là cách làm góp phần nâng cao hiệu quả kinh tế của ngành du lịch nhỏ thu hút được lượng khách chi trả cao và ít gây tổn hại đến môi trường. Tuy nhiên ở Việt Nam, mảng dịch vụ này vẫn còn hoàn toàn tự phát và manh mún.


Theo thống kê của Hiệp hội Du lịch mạo hiểm (Advanture Travel Trade Association), trung bình mỗi du khách Bắc Mỹ và Tây Âu chi khoảng 2.740 USD cho một tour du lịch mạo hiểm và tốc độ tăng trưởng của mảng dịch vụ này nhiều năm qua luôn đạt mức xấp xỉ 20%. So với các nước trong khu vực Đông Nam Á, Việt Nam có tiềm năng lớn để phát triển mảng du lịch trên nhờ thiên nhiên đa dạng, cảnh quan hấp dẫn rải đều Bắc, Trung, Nam như Tây Bắc, vịnh Hạ Long, đường mòn Trường Sơn, núi rừng Tây Nguyên, rừng U Minh… với nhiều loại địa hình để xây dựng các sản phẩn được du khách ưa chuộng, từ đi bộ, đạp xa, leo núi, thám hiểm rừng cho đến lặn biển, bè mảng, đua thuyền, lướt ván, nhảy dù… Tuy nhiên, lượng khách mua tour mạo hiểm mỗi năm ở Việt Nam theo ước tính của các hãng lữ hành chỉ vào khoảng năm, bảy ngàn so với con số hàng trăm ngàn của Malaysia và Thái  Lan. So với những ngành dịch vụ khác, phát triển du lịch mạo hiểm không cần đầu tư nguồn vốn lớn, dài hơn vào cơ sở hạ tầng, lưu trú, giải trí. Các chiến lược phát triển, nâng cấp mảng lữ hành này ở Thái Lan và Malaysia thường chỉ kéo dài 18 tháng bao gồm: ba tháng khảo sát thị trường, bảy tháng huấn luyện nghiệp vụ nhân sự, nâng cấp các dịch vụ đi kèm; sáu tháng thiết kế và hoàn thiện chương trình tour; hai tháng cuối tập trung quảng bá tiếp thị đến từng thị trường và đối tác.


Du khách phương Tây luôn muốn chương trình đi có thật nhiều trải nghiệm nhưng đồng thời cũa đòi hỏi rất khắt khe về các phương tiện bảo vệ, do đó mảng du lịch mạo hiểm đòi hỏi việc tổ chức tour phải rất chuyên nghiệp, phải có các đoàn khảo sát và lực lượng hướng dẫn viên nhiều kinh nghiệm, được huấn luyện bài bản, công tác hậu cần, cứu hộ chu đáo. Những đòi hỏi trên nằm ngoài khả năng của hầu hết các doanh nghiệp Việt Nam, trong khi đó Tổng cục Du lịch lại chưa có một việc làm cụ thể nào để hỗ trợ mảng dịch vụ này phát triển. So với Việt Nam, Thái Lan và Malaysia không có lợi thế hơn về thiên nhiên, địa hình nhưng từ cách đây gần hai thập niên, hai nước này đã coi du lịch sinh thái – mạo hiểm là một ngành dịch vũ quan trọng và đầu tư phát triển rất bài bản. TEATA, Hiệp hội Du lịch sinh thái và mạo hiểm Thái Lan ( Thai Ecotourism and Advanture Travel Association) ngay từ khi ra đời đã được cấp ngân sách và có tiếng nói đủ mạnh để liên kết các hang lữ hành, đơn vị quản lý các điểm đến, các tổ chức huấn luyện nhân sự chuyên ngành… TEATA cũng liên kết chặt chẽ với các đơn vị có uy tín ở Châu Âu về du lịch mạo hiểm để phát triển nhanh ngành dịch vụ mới. Hiệp hội này còn đứng ra tổ chức hẳn những hội chợ du lịch sinh thái quốc tế, trong đó có giới thiệu nhiều tuyến điểm du lịch mạo hiểm do chính quân đội Thái Lan tổ chức và tuyên bố rằng sẽ lấy mức giá xứng đáng với những gì du khách nhận được, chứ không thu hút bằng giá rẻ như du lịch phổ thông. Cạnh tranh quyết liệt với Thái Lan trong khu vực Đông Nam Á là Malaysia, ngành du lịch nước này có các chính sách ưu đãi những doanh nghiệp tham gia mảng du lịch mạo hiểm, luôn cử người tham dự hầu hết những hội chợ về du lịch mạo hiểm trên thế giới để cập nhật thông tin và sản phẩm mới, thường xuyên gửi nhân lực ra nước ngoài đào tạo kỹ năng… Hiện nay Malaysia có trên 3.500 hướng dẫn viên du lịch mạo hiểm, khám phá được cấp chứng chỉ nghiệp vụ, phục vụ từ 500 ngàn đến 1 triệu khách mỗi năm.

Tại Việt Nam, cho đến nay du lịch mạo hiểm chỉ do các doanh nghiệp tự làm với quy mô nhỏ lẻ, đầu tư ít ỏi. Thiếu những chiến lược phát triển toàn diện, nguồn nhân lực chuyên nghiệp và các chương trình tour đặc sắc hầu như chưa có. Ngoài nguồn nhân lực, công ty du lịch mạo hiểm phải đầu tư nhiều vào việc đặt mua thiết bị, dụng cụ, phương tiện đi lại phục vụ tour từ nước ngoài với chi phí đắt đỏ. Các hang lữ hành cũng phải phối hợp chặt chẽ với cơ quan quản lý nhà nước về du lịch và chính quyền địa phương khi tổ chức tour để nhận được sự hỗ trợ cần thiết. Bên cạnh đó, nạn ăn cắp bản quyền chương trình tour cũng làm các công ty du lịch không dám mở rộng các dự án khảo sát để xây dựng tour mới. Việc cấp giấy phép cho hoạt động kinh doanh du lịch mạo hiểm còn phức tạp và mất nhiều thời gian, để tổ chức một tour ngang qua một địa phương nào đó hoặc sát vùng biên giới, doanh nghiệp phải xin pháp huyện, huyện xin phép tỉnh, tỉnh xin Bộ Công An… thường mất đến vài tháng, thậm chí là cả năm. Trước những khó khăn này, nhiều doanh nghiệp cho biết họ chỉ khai thác được một phần rất nhỏ từ tiềm năng làm du lịch mạo hiểm ở Việt Nam.

Sắp tới đây, đề án quy hoạch du lịch Việt Nam giai đoạn từ nay đến năm 2020 tầm nhìn năm 2030 sẽ được thông qua, trong đó du lịch sinh thái, mạo hiểm được đặt ở vị trí chiến lược hơn. EU cụng đã tài trợ cho du lịch Việt Nam 12 triệu euro để phát triển du lịch nâng cao trách nhiệm với môi trường, trong đó có đào tạo nguồn nhân lực, đội ngũ hướng dẫn viên. Theo đó, nhiều người trong ngành du lịch hy vọng Tổng cục Du lịch có thể tác động để miễn giảm thuế cho những sản phẩm phục vụ du lịch mạo hiểm, hỗ trợ doanh nghiệp trong việc xin giấy phép, liên kết với các tổ chức nước ngoài để huấn luyện hướng dẫn viên, nhận sự điều hành, tổ chức tour…