Hiện nay, việc lên đỉnh cao nhất của núi Yên Tử từ phía Đông (phía tỉnh Quảng Ninh) chẳng còn gì khó khăn khi đã có hệ thống cáp treo hiện đại và những bậc thang phẳng phiu… Nhưng, ít người biết còn một đường khác - con đường xuyên rừng bên mặt Tây núi, từ huyện Sơn Động, tỉnh Bắc Giang - đầy mạo hiểm và thách thức…


Hàng năm vào đầu xuân, khách thập phương từ các nơi đổ về hành hương ở chùa Yên Tử cứ cuồn cuộn theo trục đường phía đông Yên Tử. Còn từ phía tấy Yên Tử, khách thập phương cũng hành hương về chùa Đồng mỗi ngày một tăng thêm. Con đường hành hương ở phía Tây Yên Tử không giống như ở phía Đông bởi vì nó có những nét riêng đặc thù của nó. Nói tới vùng phía Tây Yên Tử là nói tới phần rừng núi Yên Tử thuộc đất Bắc Giang.

Sườn Tây của núi Yên Tử hùng vĩ, nằm trùm lên địa giới hành chính của hai tỉnh Bắc Giang và Quảng Ninh. Nơi đây có hệ thống chùa, am, tháp, mộ, tượng, bia đá và cây cổ thụ được trồng trong di tích… vô cùng quý giá trên dãy Yên Tử hùng vĩ và bí ẩn.

Đường lên Yên Tử theo phía tây phải đi từ xã Thanh Sơn, Tuấn Mậu rồi Khu bảo tồn sinh thái Tây Yên tử Đồng Thông rồi leo lên đỉnh chùa Đồng.

Muốn vào tới khu Đồng Thông, phải đi theo 3 hướng. Một hướng từ thị trấn Lục Nam qua Mai Sưu, Đèo Bụt rồi vào Đồng Thông. Một hướng đi theo trục đường Long Sơn, Dương Hưu, Thanh Luận để vào Đồng Thông. Ngã nào cũng có thể đi bằng phương tiện ô tô, xe máy.


Đồng Thông thuộc xã Tuấn Mậu huyện Sơn Động. Tại khu vực này là một thung lũng lòng chảo hẹp. Cư dân ở đây có các bản người Dao. Con gái người Dao bản Mậu nổi tiếng xinh đẹp, nết na. Tục truyền ở đây có một giếng tiên, con gái, đàn bà dùng nước ấy nên rất đẹp, các đời vua xưa đều ngưỡng mộ con gái ở vùng này.


 Rừng ở Đồng Thông lên chùa Đồng (Yên Tử) là cánh rừng già nhưng thưa, đều và phủ nhiều trúc xanh nên thơ. Trong rừng có nhiều cây thuốc quý vì thế nhà nước đã có cả một khu bảo tồn cây thuốc nam của rừng Yên Tử ở Đồng Thông.
 

Con đường xuyên rừng này vắng vẻ, ít dấu chân người đến nỗi mỗi bước đi, mỗi lần đặt chân lên một bậc đá là bạn phải thận trọng tìm chỗ tốt nhất.Thỉnh thoảng bắt gặp vài vết dao chém trên các thân cây dọc đường không phải vì người nào đó tàn nhẫn với thiên nhiên mà bởi những vết chém ấy là cách người đi trước làm dấu đường cho người đi sau.

Trong rừng, và Nằm giữa mây mù và rừng nguyên sinh hoang rậm, cả hệ thống những thiền viện, am, chùa cổ hiện ra. Đây là nơi Phật hoàng Trần Nhân Tông, vị tổ thứ nhất của thiền phái Trúc Lâm, một pháp chủ người Việt đã tu hành, giảng đạo rồi viên tịch vào năm 1308.
 

Tại Đồng Thông lên chùa Đồng phải leo bộ theo đường mòn chừng 3km. Đứng ở Đồng Thông đã nhìn thấy đỉnh chùa Đồng trước mặt, rất hấp dẫn. Không chỉ có khách địa phương leo núi mà còn có cả khách nước ngoài cũng leo núi từ hướng này.

Muốn lên chùa Đồng, khách thập phương phải trải qua suối Đồng Thông từ đỉnh chùa Đồng chảy xuống. Suối này có tên như vậy vì người địa phương cho hay, ai đã cảm được đất này thì cầu sẽ thông. Nước suối quanh năm trong veo, tiếng suối quanh năm rì rào rất hữu tình. Mùa hè thanh niên nam nữ hay vào đây vui tắm cho nước da thêm đẹp.

Từ suối đi lên chùa Đồng còn qua khu núi Hòn Tròn là nơi vốn có bãi đỗ dừng chân rộng rãi thoáng mát. Sau đó lên khu Hang Dơi, khu am chùa Con Rùa. Từ khu am chùa Con Rùa này đi một đoạn là đến tháp cáp treo bên đất Quảng Ninh. Nếu không đi lối ấy thì theo sườn phía tây một đoạn không xa sẽ tới chùa Đồng.

Người dân địa phương leo từ Đồng Thông lên chùa Đồng khoảng hơn một tiếng rưỡi đồng hồ. Khách thập phương leo chậm mất chừng hai tiếng là cũng lên tới nơi. Nhiều người cho rằng đi thăm chùa Đồng theo sườn Tây có cái khoái riêng của nó vì cảnh quan phía Tây này ít bị con người can thiệp.