Tương truyền rằng chùa được xây dưng theo lời Sư Thiền Tuệ khuyên vua Lý Thái Tông năm 1049 sau khi vua nằm mộng thấy Phật Quan Âm ngồi trên toà sen, dắt vua lên toà.Nhà sư cho đây là điềm không lành, bèn thưa với vua làm chùa, dựng cột đá ở giữa đất, làm toà sen của Phật Quan Âm như đã thấy ở trong mộng. Khi chùa khánh thành, các Sư chay đàn, tụng kinh cầu nhà vua sống lâu. Vì thế gọi là chùa “Diên Hựu” có nghĩa là kéo dài cõi phúc.Với những ý nghĩa lịch sử và tâm linh , nơi đây được xem như Quốc tự của đất nước.
Thời nhà Lý là triều đại thịnh hành của Phật Giáo, cứ mỗi mùng 8 tháng 4 âm lịch, vua lại cùng nhân dân kinh thành Thăng Long đến chùa dự lễ tắm phật và lễ phóng sinh, ngài đứng trên một đài cao trước chùa thả một con chim bay đi, rồi nhân dân cùng tung chim bay theo trong tiếng reo vui của một ngày hội.Hình ảnh thật bình yên, thể hiện một triều đại thịnh vượng, một vị vua nhân từ.
Không chỉ mang vẻ đẹp linh thiêng của đạo phật, chùa Một Cột còn thể hiện nét kiến trúc độc đáo, hoàn toàn khác biệt với những ngôi chùa khác. Chùa được thiết kế dựa trên sự kết hợp táo bạo của trí tưởng tượng lãng mạn đầy thi vị qua hình tượng hoa sen và những giải pháp hoàn hảo về kết cấu kiến trúc. Chùa xây chỉ có một gian gọi là Liên Hoa Đài.Toàn bộ ngôi chùa được dựng trên một cột đá lớn, rắn chắc, cao 4m có đường kính là 1,2m.Phía dưới là ao nước hình vuông biểu tượng cho đất (trời tròn, đất vuông) khiến ngôi chùa như vươn với ý niệm cao cả: Lòng nhân ái soi tỏ thế gian.
Chính nhờ lối kiến trúc sáng tạo lạ thường đó chùa Một Cột được ghi vào sách kỷ lục Ghiness Việt Nam với danh hiệu “Ngôi chùa có kiến trúc độc đáo nhất Việt Nam” vào ngày 4 tháng 5 năm 2006. Những du khách nước ngoài khi tham quan địa danh này đã thật sự bị ấn tượng bởi quần thể kiến trúc độc nhất vô nhị này.
Chùa Một Cột vốn là biểu tượng gắn liền vẻ đẹp cổ kính ngàn năm văn hiến của kinh thành Thăng Long, và là một trong những biểu tượng văn hóa đáng tự hào của người dân thủ đô.Quần thể di tích chùa Diên Hựu nằm trong khu di tích Lăng chủ tịch Hồ Chí Minh – nơi thu hút rất nhiều du khách gần xa đến tham quan, đây cũng là một điều kiện thuận lợi để thêm nhiều người biết đến ngôi chùa đặc biệt này. Thế hệ mai sau cần gìn giữ những di tích văn hóa mang ý nghĩa lịch sử bởi đây không chỉ đơn thuần là lưu giữ những kiến trúc cổ mà còn liên quan đến vấn đề tâm linh tôn giáo của cả một dân tộc.
Vietbalo - Tổng hợp