Hiện đang toạ lạc tại phường tư thị xã Vĩnh Long, Văn Thánh Miếu hiện diện là một công trình có giá trị văn hoá lớn, mang một dấu ấn đậm nét trong lịch sử. Chọn vùng đất rộng, khoáng đãng gần thành Vĩnh Long, quan tổng đốc học Nguyễn Thông là người đầu tiên khởi xướng xây dựng ngôi Văn Thánh cổ kính uy nghi này.

Tuy qua nhiều lần tôn tạo, nhưng nơi đây vẫn giữ được nét cổ kính, nguyên sơ của nó. Muốn bước vào Văn Thánh, trước hết bạn phải đi qua cửa Tam quan, gồm ba tầng mái, được làm theo lối cổ lâu. Với màu vàng nhạt, cùng với hai câu đối hai bên cổng lớn, nó làm cho ta có cảm giác vừa cổ kính, rêu phong vừa gần gũi, quen thuộc.

Tuy đơn giản nhưng cổng có nét đặc biệt rất riêng, mang tính nghệ thuật rất cao. Không khí chốn này luôn dịu mát khác hẳn cái ồn ào, náo nhiệt nơi phố huyện bởi ngọn gió từ bờ sông Long Hồ thổi đến. Bước vào đây, du khách như cảm nhận được sự tôn nghiêm, trang trọng giống chốn thiền môn…Không gian như được bao trùm bởi màu xanh của cây lá, hai hàng sao thẳng tắp, cao vút rung rinh trong gió cùng với tiếng chim ríu rít trong các vòm lá…, tất cả như muốn đón chào những người khách lạ phương xa.

Trước thánh điện có các tấm bia đá, đứng sừng sững nơi đây bất chấp gió mưa để cho người sau thấy được những mốc lịch sử quan trọng của khu Văn Thánh. Phía bên phải là Văn Xương Các, được làm theo kiểu trùng điệp ốc khá tinh tế. Bước vào nơi đây cũng như quay lại thời xa xưa, được chứng kiến cảnh hội họp văn nho, bàn luận thi phú của các sĩ tử ….Ngoài ra, còn có khám thờ ba vị Văn Xương đế quân là những vị thần chuyên lo việc thi cử, khám thờ cũng được sơn son thếp vàng khá lộng lẫy.

Nhưng tầng dưới của Văn Xương Các mới là quan trọng nhất. Gian giữa chính là nơi các vị thi nhân ngồi đàm đạo, bàn chuyện. Có khánh thờ Gia Định Sử sỉ Sùng Đức tiên sinh Võ Trường Toản và Khâm sai kinh lược sử Phan Thanh Giản, những kẻ sỉ đứng đầu vùng đất Gia Định. Sự tinh vi của khánh thờ đáng để người ta khâm phục, bên trong có đặt hai bài vị, và hơn thế nữa còn có câu đối ca tụng hai vị hiền tài: Hoàng phong “sử sĩ” thanh cao lão- Tự hiệu “thư sinh” tiết liệt thần.

Đến năm 1933, Phan Thanh Giản đã được nhà Nguyễn phong thần. Một bức chân dung Phan Thanh Giản rất sống động đã được vẻ bởi hoạ sĩ Philippe Trần cùng với một hòm sắt đã được đặt thêm nơi đây. Từ đó cũng có rất nhiều câu đối ca ngợi Phan Thanh Giản-người thà chết để giữ vững khí tiết. Có hai khánh thờ bên tả và bên hữu để ghi nhận những người có công khởi xướng xây dựng Văn Thánh và những người góp công sức của mình vào việc giữ gìn nơi đây. Đặc biệt là bá hộ Trương Ngọc Lang, người có công lớn nhất trong việc trùng tu và bảo vệ.

Đại Thành Điện và hai ngôi miếu trước sân đâu mặt nhau: Tả vu và Hữu vu được bao bọc bởi bức tường hoa làm cho ta có cảm giác ngược dòng thời gian về với thời xa xưa. Nơi đây chỉ có thể ra vào bằng cửa Kinh Thanh và Ngọc Chấn. Chánh điện được bài trí khá đơn giản thờ Khổng Tử và bốn đệ tử của Ngài. Còn có bức tranh bán thân của Khổng Tử được hoạ sĩ Philippe vẽ thay thế cho bức tranh cũ. Bên tả, bên hữu của chính điện thờ tứ phối thập nhị hiền triết. Tả vu và Hữu Vu thì thờ thập nhị hiền. Bứơc vào đây ta như đang trở về thời hoàng kim của Nho giáo. Đồ khí tự ở đây tuy được sơn son thếp vàng và chạm trỗ, nhưng nhìn chung khá đơn giản và mộc mạc. Nhiều hoành phi,câu đối đã được đặt ở đây như để gửi lòng thành đến những người đã mất.

Hằng năm, Văn Thánh Miếu có hai lễ cúng, gọi là Xuân Thu nhị tế. Xuân Đinh vào tháng 2 âm lịch, chọn ngày đinh làm lễ cúng. Còn Thu Đinh cúng vào tháng 8 âm lịch, cũng chọn ngày đinh để làm lễ.

Nơi này thu hút khách hành hương chưa đông nhưng đây cũng là một thắng cảnh của Vĩnh Long, nơi ghi dấu và lưu giữ văn hoá đậm đà bản sắc dân tộc. Vì vậy, khách đến đây với một lòng thành kính các bậc tiền nhân. Càng tìm hiểu, ta sẽ càng yêu quí hơn truyền thống yêu nước và nét văn hoá của dân tộc, những giá trị trường tồn mãi mãi theo thời gian.

MS: LT 007

Trà được chế biến từ trái chuối hột, trái nhàu, râu mèo, búp trà xanh, cam thảo.