Có thể nói, hình ảnh của những ngôi tháp cổ kính từ bao đời nay đã trở
thành biểu tượng thiêng liêng và đậm đà bản sắc văn hóa Champa huyền
thoại.Ở Phan Thiết có tháp Po Sah Inư , Phan Rang có tháp Po Klong
Garai, Nha Trang có tháp Ponagar thì Tuy Hòa thành phố duyên hải nhó bé
của tỉnh Phú Yên lại nổi tiếng với cảnh sắc trữ tình và hùng vĩ nơi
tháp Nhạn.
Tháp Nhạn là một tháp Chăm nằm trên núi Nhạn xanh um đứng giữa lòng thành phố nghiêng mình xuống dòng sông Đà Giang mênh mông trữ tình như một bức tranh thủy mạc hài hòa màu sắc .Từ chân tháp , phóng tầm mắt về phương Nam là ngọn Đèo Cả uốn mình như một con rắn khổng lồ nằm ngủ giấc dài dưới chân dãy núi Đá Bia quanh năm mây mù che phủ.Gần hơn nữa là thành phố Tuy Hòa với phố phường và đường xá nhộn nhịp và đổi mới.
Tháp được người Chăm sinh sống ở lưu vực châu thổ sông Ba xây dựng nên vào khoảng thế kỉ 12. Qua sự tàn phá của thời gian và chiến tranh, nhiều phần của tháp bị hư hỏng nặng, nhưng nhờ được sự trùng tu, tôn tạo của chính quyền tỉnh Phú Yên, tháp được phục dụng lại nguyên gốc và mang một vẻ đẹp mới. Đường lên tháp rộng rãi đủ chỗ cho cả xe ô tô lên, khuông viên tháp sạch sẽ và cổ kính.Tháp cao khoảng 25 m, chân tháp hình vuông, mỗi cạnh chân tháp dài 11 m, tháp kết hợp hài hòa giữa hai hình tượng chóp nhọn thể hiện sự cao quý thiêng liêng và hình tượng Linga một nhân vật mà người Chăm thường thờ phụng trong các ngôi tháp, mặc dù chóp tháp Nhạn vẫn chưa tạc theo hình Linga hòan chỉnh như tháp Po nagar ở Nha Trang. Vòm cửa giữa hình cung nhọn uy nghi ,cấu trúc tháp hình tứ giác, các cạnh không thể hiện giống nhau mà có chút ít sai khác. Tháp có 4 tầng chóp, càng lên cao các tầng càng thu nhỏ nhưng phong cách kiến trúc thì không khác nhau. Theo quan niệm của người Chăm , hướng Đông là hướng của thần thánh, của sự sống vì vậy hầu hết các tháp Chăm nói chung và tháp Nhạn đều có cửa chính quay về hướng Đông .Trong tháp tuy không có các bộ thờ cũng như tượng thờ nhưng những hoa văn tinh xảo chạm khắc trên thành tháp cho thấy phong cách kỹ thuật đã đạt tới đỉnh cao của nghệ thuật kiến trúc. Phía sau tháp có một phiến đá lớn cao 1,30m, mỗi cạnh rộng 0,90m, dưới chân có chạm hình cánh sen. Trước mặt tháp là ngôi miếu lớn, xung quanh là các miếu thờ và đều thờ cùng 1 vị nữ thần là Thiên Y A Na Diên Ngọc Phi để phù hộ và che chở cho dân làng làm ăn sinh sống và ghe thuyền vượt qua sóng lớn. Dưới chân núi Nhạn về phía tây nam, ven bờ sông có một tảng đá khá bằng phẳng trên khắc 3 chữ cổ (dạng chữ Phạn) ta thường gặp ở các tấm bia trụ cột trong các tháp Chàm như ở Ponagar. Tảng đá cao 5m, rộng 5m. Chữ khắc ở khoảng 1/3 tảng đá. Có lẽ đây là thư tịch duy nhất ở khu vực tháp còn lưu lại.
Việc giữ gìn và trùng tu lại tháp để bảo tồn những giá trị lịch sử lâu đời của người Chăm cổ xưa đã góp phần không nhỏ vào sự phát triển của du lịch tỉnh Phú Yên đầy tiềm năng trong tương lai.
Vietbalo - Tổng hợp