Thế
nhưng tới xế trưa dừng lại tham dự chợ phiên Cán Cấu là thấy hơi đã
rồi. Ráng leo thêm hơn 20 cây số để tới Simacai rồi ngủ một đêm ở đó,
sáng ra ngẫm lại mới thấy... không đi là sai lầm!Simacai, tiếng Mông
đọc là Xênh Mùa Ca, chỉ là một thị trấn bé tẹo gồm hai con phố chính
cắt nhau một cách vụng về dưới chân một con dốc. Trước kia chợ phiên
Simacai còn gọi là chợ Ngựa Mới, họp sáu ngày một phiên bên ngoài thị
trấn bây giờ.
Đó là một khe núi bằng phẳng, nhà san sát hai bên,
bao quanh là một khu rừng với rất nhiều nguồn nước, thậm chí người ta
còn khai phá được hẳn một vạt ruộng nước trên triền núi. Dần dần chợ
được chuyển lên khu lưng chừng núi, tuy thiếu nước nhưng địa thế thoáng
đãng, tầm mắt có thể nhìn bao quát được cả một vùng rộng lớn.
Trên
đầu dốc, nơi để buộc ngựa thồ của những người tham dự chợ phiên, có một
túp lều của đôi vợ chồng trẻ người Xá Phó làm nghề nấu rượu ngô. Đó là
một nơi rất đặc biệt để ngắm thị trấn và quan sát toàn cảnh khu chợ
phiên vào những hôm trời quang tạnh. Gia đình này cũng là một điều đặc
biệt vì bản chất người Xá Phó (thuộc nhóm dân tộc Phù Lá, sử dụng hệ
ngôn ngữ Miến - Tạng) chỉ quen sống nơi hẻo lánh, ít tiếp xúc.
Nếu
được chủ nhà tin tưởng, khách có thể được biếu không vài lít rượu. Tuy
nhiên muốn chụp ảnh, bất kể chụp cái gì, khách sẽ phải trả tiền. Thương
lái tới chợ phiên đều ghé vào túp lều để lấy rượu. Rượu của Lý, tên ông
chủ túp lều, mấy năm nay đóng góp không nhỏ vào thương hiệu rượu ngô
Bắc Hà, sau khi được chôn xuống đất để cất thủy, trở thành một trong
những mỹ tửu của VN.
Cả huyện Simacai chỉ có 6.447ha đất canh
tác. Canh tác ở đây phải hiểu theo nghĩa của người vùng cao. Trong số
diện tích đất canh tác thì đất lâm nghiệp đã chiếm hơn một nửa. Vật lộn
với đá, thâm canh trên đá, lương thực của người Simacai có hương vị,
mùi vị rất riêng, rất khó diễn tả. Có thể vì chúng được gieo trồng
trong những hốc đá, trên những nương rẫy cằn cỗi, được cày bừa kỹ, phân
chuồng bón cho từng gốc. Nên rượu của vợ chồng Lý có thể được coi là
một trong những sản vật quí ở chợ Simacai.
So với chợ Sa Pa, Bắc
Hà thì chợ phiên Simacai vẫn còn giữ nguyên được sắc thái riêng của nó,
nghĩa là chưa bị tính thị trường chi phối nhiều. Các ngõ chợ vẫn được
giữ nguyên làm nơi buộc ngựa. Số lượng lò rèn móng ngựa, lưỡi cuốc, dao
rựa không còn nhiều nhưng luôn đông đúc.
Trong khu chợ, các dãy
hàng được sắp xếp đúng kiểu truyền thống chợ vùng cao Tây Bắc: hàng
nông lâm sản như mía, chuối hột, vải rừng, rau cải, gia vị... được bố
trí ưu tiên ở mặt tiền. Tiếp theo đó là hàng lương thực, thổ cẩm. Lợn,
gà, vịt, ngan, trâu bò... được bán ở một góc riêng. Phía sau hai dãy
hàng dọc theo trục đường là các quán ăn mà chủ lực là món thắng cố, một
thứ súp gạo nấu bằng thịt ngựa.
Hà “tử tế” nói: “Dân chợ Simacai
quê mùa mà hiện đại gấp mấy lần dân châu Âu”. Một lần nọ anh chàng
hướng dẫn hai vợ chồng người Đức lên chơi chợ phiên, ở lại trong nhà vợ
chồng Lý một đêm. Khi hỏi muốn ăn gì để đặt người ta nấu, họ nói rất rõ
chỉ trả tiền ăn cơm rau thôi.
Mà đúng thật, xong bữa, mặc dù ăn
sạch một con gà núi béo ngậy, vợ chồng người Đức vẫn cứ thản nhiên trả
tiền theo giá cơm rau. Hà nổi máu tử tế, rút tiền ra định trả thay
nhưng ông chủ Lý cười khì: “Đãi khách đó mà, gà trên núi thiếu gì”. Ra
về, Lý bán cho khách bốn lít rượu ngô mới cất. Thay vì theo giá thương
lái mười ngàn đồng một lít, Lý tính giá gấp đôi. Hà vừa thích vừa áy
náy. Chia tay, chủ khách đều cười hớn hở.
Nguồn tin: TTCN